EARTH-MOVEMENTS,ROTRATION,REVOLUTION,VOLCANO,SEASONS,MOON,ECLIPSE,
CONTINENTS
ਧਰਤੀ
·
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ
ਜਲ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਨੀਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
·
ਇਹ ਪੋਲਾਂ 'ਤੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਚਪਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ
ਇੱਕ ਬੁਲਜ(Bulge)
ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਜੀਓਡ/Geoid ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ
ਧਰਤੀ 23.1/2 ਆਪਣੀ ਧੁਰੀ 'ਤੇ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਮਤਲ ਨਾਲ 66.1/2 ਦਾ ਕੋਣ ਬਣਾਉਂਦੀ
ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਵੋਲੂਸ਼ਨ (ROTATION AND REVOLUTION)ਦੀਆਂ 2 ਗਤੀਆਂ ਨੂੰ
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਗਤੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ-
1. ਰੋਟੇਸ਼ਨ/ ROTATION
·
ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਧੁਰੇ 'ਤੇ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਗਾਤਾਰ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਇਸ 'ਤੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ. ਧਰਤੀ
ਨੂੰ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 24 ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਭੂਮੱਧ 'ਤੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ
ਕਿਰਨ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
2. REVOLUTION
·
ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਅੰਡਾਕਾਰ ਚੱਕਰ
ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ REVOLUTION ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਖੋਜੇ ਗਏ ਅੰਡਾਕਾਰ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਔਰਬਿਟ ਕਿਹਾ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ 365.25 ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
·
ਹਰ ਸਾਲ ਵਾਧੂ 0.25 ਦਿਨ ਹਰ 4 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦਿਨ 1 ਸੰਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ,ਜਿਸਨੂੰ ਲੀਪ ਦਾ ਸਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
·
ਇਸ ਲਈ, ਹਰ 4 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ
ਉਸ ਸਾਲ ਨੂੰ ਲੀਪ ਸਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ
ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ aphelion 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
·
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ
ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ
ਪੈਰੀਹੇਲੀਅਨ/perihelion 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਧਰਤੀ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ/ INTERIOR OF THE
EARTH
ਧਰਤੀ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ-
1. CRUST/ਕਰਸਟ
·
ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਪਤਲੀ ਪਰਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਕੁੱਲ ਮੋਟਾਈ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ 1% ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਣਦਾ ਹੈ।
·
ਇਹ ਦੋ ਕਰਸਟ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:
ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਕਰਸਟ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਰਸਟ ।
·
ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਕਰਸਟ ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ ਸਿਲਿਕੇਟ -
ਸਿਲੀਕੇਟ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਆਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ
ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਰਸਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ
ਸਿਲਿਕੇਟ-ਸਿਲਿਕਾ + ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੀਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2. MANTLE / ਮੈਂਟਲ
·
ਮੈਂਟਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ 100 ਤੋਂ 2900 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੇਠਾਂ
ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਇਤਨ ਦਾ 84% ਬਣਦਾ ਹੈ।
·
ਇਸ ਪਰਤ ਦੀ ਘਣਤਾ 2.90 ਅਤੇ 4.75 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ।
·
ਇਹ ਪਰਤ ਅਕਸਰ ਉੱਪਰੀ ਪਰਤ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ
ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
3. CORE / ਕੋਰ
·
ਕੋਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ 2900 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ 6400 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ
ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਲਗਭਗ 15% ਬਣਦਾ ਹੈ।
·
ਕੇਂਦਰੀ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਣਤਾ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ
ਭਾਰੀ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
·
ਇਹ ਨਿਕਲ ਅਤੇ ਲੋਹੇ (ਫੈਰਸ) ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ
ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ Nife
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਡੋਮੇਨ / MAJOR DOMAINS OF THE EARTH
ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਡੋਮੇਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ-
·
ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜ਼ੋਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ
ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਓਵਰਲੈਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਧਰਤੀ ਦੇ ਜਿਸ ਠੋਸ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਥੋਸਫੀਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੈਸੀ ਪਰਤਾਂ, ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਆਕਸੀਜਨ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ
ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੈਸਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
·
ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ
ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੋਸਫੀਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਿਥੋਸਫੀਅਰ / LITHOSPHERE
·
ਧਰਤੀ ਦੇ ਠੋਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਲਿਥੋਸਫੀਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ।
·
ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਲੇ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ
ਦੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ
ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
·
ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਹਨ। ਵੱਡੇ
ਲੈਂਡਮਾਸਜ਼ ਨੂੰ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੇਸਿਨ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ
ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ
ਤੋਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੀ ਬਦਲਦੀ ਧਰਤੀ / OUR CHANGING EARTH
·
ਲਿਥੋਸਫੀਅਰ ਕਈ ਲਿਥੋਸਫੀਅਰ ਪਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਿਆ
ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਲੇਟਾਂ ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਮੈਗਮਾ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ
ਪਲੇਟਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ
ਸਾਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਐਂਡੋਜੇਨਿਕ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਐਕਸੋਜੇਨਿਕ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
·
ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟਣ, ਭੁਚਾਲ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮੀ ਆਦਿ ਲਈ ਐਂਡੋਜੇਨਿਕ ਬਲ ਜਿੰਮੇਵਾਰ
ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ, ਐਕਸੋਜੇਨਿਕ ਬਲ
ਮੌਜੂਦਾ ਭੂਮੀ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਭੂਮੀ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ / VOLCANO
·
ਇੱਕ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਇੱਕ ਵੈਂਟ (ਓਪਨਿੰਗ) ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ
ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਮੈਗਮਾ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਅਚਾਨਕ ਫਟਦੇ ਹਨ।
·
ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਰਸਟ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ
ਵਿਆਪਕ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਭੂਚਾਲ / EARTHQUAKES
·
ਲਿਥੋਸਫੇਅਰਿਕ ਪਲੇਟਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਵਾਈਬ੍ਰੇਸ਼ਨ
ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨਾਂ ਨੂੰ ਭੂਚਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਕਰਸਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥਾਂ
ਜਿੱਥੇ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਫੋਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੋਕਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਤਹ 'ਤੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ
ਕੇਂਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਭੂਚਾਲ ਨੂੰ ਰਿਕਟਰ ਸਕੇਲ 'ਤੇ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਰਿਕਟਰ ਸਕੇਲ 'ਤੇ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ 5.0 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ, ਤਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ
ਡਿੱਗਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
·
ਭੂਚਾਲ ਵਿਗਿਆਨ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਭੂਚਾਲਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ
ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੂਚਾਲ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਸੀਸਮੋਗ੍ਰਾਫ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਰੂਪ / MAJOR LANDFORMS
·
ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਕਟੌਤੀ ਦੋ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਲੈਂਡਸਕੇਪ
ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
·
ਮੌਸਮ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦਾ
ਟੁੱਟਣਾ ਹੈ। ਇਰੋਜ਼ਨ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਏਜੰਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਨੂੰ ਦੂਰ
ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਜਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਭੂਮੀ ਰੂਪ / LANDFORMS BY WATER BODIES
·
ਜਦੋਂ ਨਦੀ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉੱਚੇ ਕੋਣ 'ਤੇ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹੀ
ਘਾਟੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਝਰਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
·
ਜਦੋਂ ਨਦੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੋੜ ਅਤੇ ਮੋੜ
ਬਣ ਕੇ ਵੱਡੇ ਮੋੜ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੀਂਡਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਮੀਂਡਰ
ਲੂਪ ਨਦੀ ਤੋਂ ਕੱਟ ਕੇ ਇੱਕ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਝੀਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਕਸ-ਬੋ ਝੀਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਨਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤਲਛਟ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ
ਆਪਣੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਤਲਛਟ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਕ
ਡੈਲਟਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
·
ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਟਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ
ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ ਚੱਟਾਨਾਂ 'ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਰਗਾ ਖੋਖਲਾਪਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ
ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿਆਪਕ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ
ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਫ ਛੱਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਮਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ।
·
ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲਗਭਗ ਲੰਬਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚੇ ਉੱਚੇ
ਪੱਥਰੀਲੇ ਤੱਟ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਚੱਟਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ
ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ, ਰੇਤ ਅਤੇ ਗਾਦ ਨੂੰ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਮੋਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਭੂਮੀ ਰੂਪ / LANDFORMS BY WIND
·
ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੱਧ
ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ. ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ਰੂਮ ਰੌਕਸ (MUSHROOM ROCKS)ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
·
'ਨੀਵੇਂ-ਪਹਾੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ' ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰੇਤ
ਨੂੰ ਰੇਤ ਦੇ ਟਿੱਬੇ (SAND DUNES)ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਰੇਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਰੀਕ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾਵਾਂ
ਦੁਆਰਾ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਮ੍ਹਾ ਭੂਮੀ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਲੋਸ(LOESS) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ / CHANGE IN SEASONS
·
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁੱਤਾਂ REVOLUTION ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ।
·
ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੁਰੀ 66 ½ ਪਲੇਨ ਵੱਲ ਝੁਕੀ ਹੋਈ
ਹੈ।
·
ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ
ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
·
ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਰਧ ਧਰਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅੱਧ ਚੱਕਰ ਦੌਰਾਨ ਸੂਰਜ
ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਝੁਕਦਾ ਹੈ।
·
ਇਸ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ
ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
·
ਸੂਰਜ 21 ਮਾਰਚ ਨੂੰ TROPIC OF CANCER ਉੱਤੇ ਅਤੇ 22 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ TROPIC OF CAPRICON ਉੱਤੇ ਲੰਬਿਤ ਰੂਪ
ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣ/SUMMER SOLSTICE ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣ /
WINTER SOLSTICE ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
21 ਮਾਰਚ ਅਤੇ 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਭੂਮੱਧ
ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਿੱਧਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮੂਵ / EQUINOXES ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੰਦਰਮਾ / MOON
·
ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਚੰਦਰਮਾ। ਇਸ
ਦਾ ਵਿਆਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਹੈ।
·
ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 384400 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ
ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਲਗਭਗ 27 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ
ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
·
ਇੱਕ ਸਪਿਨ/ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਾਂ
ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਤੋਂ
ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਿਣ / ECLIPSE
ਗ੍ਰਹਿਣ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਕ
ਪਰਛਾਵਾਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਕਾਸ਼ੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-
1. ਸੂਰਜ
ਗ੍ਰਹਿਣ / SOLAR ECLIPSE
·
ਇਹ ਨਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਸੂਰਜ
ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
·
ਇਹ ਪੂਰੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ
ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ
ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
2. ਚੰਦਰ
ਗ੍ਰਹਿਣ / LUNAR ECLIPSE
·
ਇਹ ਪੂਰੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ
ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
·
ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚੰਦਰਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ
ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ
ਪਰਛਾਵਾਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ।
ਮਹਾਂਦੀਪ / CONTINENTS
ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਜਲ-ਸਥਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤੇ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1. ਏਸ਼ੀਆ /ASIA
·
ਏਸ਼ੀਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੁੱਲ
ਭੂਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
·
ਮਹਾਂਦੀਪ EASTERN HEMISPHERE ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
·
THE TROPIC OF CANCER ਇਸ ਮਹਾਂਦੀਪ
ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।
·
ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਉਰਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਯੂਰਪ ਤੋਂ
ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਲੈਂਡਮਾਸ ਨੂੰ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2. ਯੂਰਪ / EUROPE
·
ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂਦੀਪ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਆਰਕਟਿਕ ਚੱਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਜਲ-ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
3. ਅਫਰੀਕਾ / AFRICA
·
ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਦੀਪ
ਹੈ। ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਜਾਂ 0º ਵਿਥਕਾਰ ਲਗਭਗ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ
ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਿਸਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ।
·
ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਮਹਾਂਦੀਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ TROPIC OF CANCER, THE
EQUATOR, TROPIC OF CAPRICON ਲੰਘਦੀ ਹੈ।
·
ਸਹਾਰਾ ਮਾਰੂਥਲ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਰਮ ਮਾਰੂਥਲ, ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ
ਹੈ।
·
ਮਹਾਂਦੀਪ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ
ਦੁਆਰਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ ਨੀਲ, ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚੋਂ
ਵਗਦੀ ਹੈ।
4. ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ / NORTH AMERICA
·
ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਹੈ। ਇਹ
ਪਨਾਮਾ ਦੇ ਇਸਥਮਸ / ISTHMUS OF PANAMA ਨਾਮਕ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ
ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੰਗ ਪੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
·
ਮਹਾਂਦੀਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ NORTHERN AND WESTERN HEMISPHERE ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
5. ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ / SOUTH AMERICA
·
ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ SOUTHERN HEMISPHERE ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਐਂਡੀਜ਼ ਪਰਬਤ ਲੜੀ,
ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।
·
ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਐਮਾਜ਼ਾਨ / AMAZON ਹੈ।
6. ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ / AUSTRALIA
·
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ SOUTHERN HEMISPHERE
ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
·
ਇਹ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ
ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਟਾਪੂ ਮਹਾਂਦੀਪ / ISLAND
CONTINENT ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7. ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ / ANTARCTICA
·
ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ SOUTHERN HEMISPHERE ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ
ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਂਦੀਪ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਲਗਭਗ ਇਸ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ
ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਮੋਟੀ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
·
ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕਈ
ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਉੱਥੇ ਰਿਸਰਚ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਮੈਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਗੰਗੋਤਰੀ /
MAITRI AND DAKSHIN GANGOTRIਹੈ।