TOPIC-08 MULTI-DIMENSIONAL INTELLIGENCE (ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਬੁੱਧੀ/ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਬੁੱਧੀ)ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਬੁੱਧੀ/ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਬੁੱਧੀ
ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਬੁੱਧੀ (MULTI-DIMENSIONAL INTELLIGENCE )ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ
ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਝ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਝ, ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮਝ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਣ ਆਦਿ ਹਨ।
·
ਕੈਲੀ ਅਤੇ ਥਰਸਟਨ
ਨਾਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੁੱਧੀ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
· ਕੈਲੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੁੱਧੀ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਮੌਖਿਕ ਯੋਗਤਾ,
ਮੋਟਰ ਯੋਗਤਾ, ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਯੋਗਤਾ, ਮਕੈਨੀਕਲ ਯੋਗਤਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਯੋਗਤਾ,
ਸੰਗੀਤਕ ਯੋਗਤਾ, ਸਥਾਨਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਢੁਕਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਯੋਗਤਾ।
·
ਥਰਸਟਨ
ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਧੀ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ
ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ: ਅਨੁਭਵੀ ਯੋਗਤਾ, ਤਾਰਕਿਕ ਯੋਗਤਾ, ਅੰਕੜਾ ਯੋਗਤਾ,
ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਯੋਗਤਾ।
·
ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੈਲੀ ਅਤੇ ਥਰਸਟਨ ਦੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਕਿ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਹੋਣਾ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਬੁੱਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਮਾਪਨ
ਆਧੁਨਿਕ-ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦੇ ਲਈ ਕਈ ਮਾਪਦੰਡ ਅਪਣਾਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਸੇ
ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦੱਸ ਕੇ ਉਸਦਾ ਬੁੱਧੀ ਅੰਕ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੈਟੇਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੀਖਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ यूजेंग 1990 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ।
ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਟੈੱਸਟਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ
ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—
1. ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਬੁੱਧੀ ਟੈੱਸਟ - ਇਸ ਬੁੱਧੀ ਟੈੱਸਟ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਮਾਪਣ ਸ਼ਾਬਦਿਕ
ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਬਾਨੀ ਜਾਂ ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੈਸਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ
ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੈੱਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ
ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਕੌਸ਼ਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੈੱਸਟ
ਨੂੰ ਪੈਂਸਿਲ ਟੈੱਸਟ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫਰਾਂਸਿਸ ਗਾਲਟਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ।
2.ਗ਼ੈਰ-ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਬੁੱਧੀ ਟੈੱਸਟ - ਇਹ ਟੈੱਸਟ ਪੁਸਤਕੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ
ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਟੈੱਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ, ਬਲਾਕ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਰੇਖਾ ਗਣਿਤ ਦੀਆਂ
ਸ਼ਕਲਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੁੱਧੀ ਟੈੱਸਟਾਂ ਦੇ ਲਾਭ — ਇਹ ਟੈੱਸਟ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਬੁੱਧੀ ਟੈੱਸਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ
ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੈੱਸਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਪੱਛੜੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਅਪਚਾਰੀ ਬੱਚਿਆਂ, ਸਮੱਸਿਆ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਕਿੱਤਾ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੈੱਸਟਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ
ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਬਦਿਕ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰੀਖਣ
1. ਡਾ. ਸੀ. ਐਚ. ਰਾਈਸ ਦਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰੀਖਣ-1922 ਈ. ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ
ਡਾ. ਹਰਬਰਟ ਰਾਇਸ ਨੇ ਬਿਨੇ ਸਕੇਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ
ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰੀਖਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਫੋਰਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ ਸੀ।
2. ਡਾ. ਕਾਮਤ ਦਾ ਉਮਰ ਮਾਪਨ ਦੁਹਰਾਈ ਪ੍ਰੀਖਣ ਮਰਾਠੀ ਤੇ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਲੇ
ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੀ।
3. ਡਾ. ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਦੁਆਰਾ 11 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇ
ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਟੈਸਟ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
4. ਸੀ. ਆਈ. ਈ. ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰੀਖਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪ੍ਰੋ. ਉਦੈ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
5. ਪਟਨਾ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਪਟਨਾ ਦੁਆਰਾ
ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਿਵੀਜ਼ਨ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਅਸ਼ਾਬਦਿਕ ਪ੍ਰੀਖਣ
1. ਭਾਟੀਆ ਦੁਆਰਾ ਕਿਰਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰੀਖਣ ਬੈਟਰੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ
ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਨਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸਕੂਲੀ
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਸੀ।
2. ਪੈਟਰਨ ਡਰਾਇੰਗ ਪ੍ਰੀਖਣ ਨੂੰ ਖੁਦ ਡਾਕਟਰ ਭਾਟੀਆ ਦੁਆਰਾ
ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟ (MENTAL
AGE AND INTELLIGENCE)
·
ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ
ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਬੁੱਧੀ ਮਾਪਣ ਲਈ ਤਰੀਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਰਮਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਵੁੰਟ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 1879 ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਇੱਕ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
·
ਫਰਾਂਸੀਸੀ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਬਿਨੇਟ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਾਈਮਨ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਕਾਰਜਾਂ
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਰਣਾ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦਾ
ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ
ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਪਰਖਿਆ।
·
ਇਸ ਟੈਸਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,
ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਜੋ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ
ਦੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਮ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ
ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੀ ਉਮਰ
ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
·
ਜੋ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਉਮਰ
ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੀ
ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਉਹ ਘੱਟ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
·
ਉਪਰੋਕਤ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਲੀਅਮ
ਸਟਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕੁਆਂਟੈਂਟ (INTELLIGENCE
QUOTIENT) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ (MENTAL
AGE)
ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਸੇ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ
ਕਿੰਨਾ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਾਪਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ
ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ (MENTAL AGE)ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ 6 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਦਿਮਾਗ 15 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ 15 ਸਾਲ ਹੋਵੇਗੀ।
ਅਸਲ ਉਮਰ ਜਾਂ ਕਾਲਕ੍ਰਮਿਕ ਉਮਰ (REAL AGE /CHRONOLOGICAL
AGE)
ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅਸਲ ਉਮਰ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਹੈ। 160 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 10 ਸਾਲ ਦੇ
ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ?
ਬੁੱਧੀ - ਲੱਬਧੀ = 160
ਅਸਲ ਉਮਰ = 10
ਬੁੱਧੀ – ਲੱਬਧੀ (INTELLIGENCE QUOTIENT) =
ਬੁੱਧੀ – ਲੱਬਧੀ (INTELLIGENCE
QUOTIENT) = 160
REAL AGE /CHRONOLOGICAL AGE = 10 YEAR
ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ (M.A.) = ?
ਟਰਮਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਧੀ ਭਾਗ (IQ) ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ,
IQ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਉਮਰ ਨਾਲ
ਵੰਡ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 100 ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ
ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੁੱਧੀ ਭਾਗ (IQ)
ਲਈ ਫਾਰਮੂਲਾ ਹੈ
ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ 12 ਸਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਉਮਰ 10 ਸਾਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਬੁੱਧੀ ਭਾਗਫਲ ਦੀ ਗਣਨਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ
ਜਾਵੇਗੀ:
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਵੇਚਸਲਰ (WECHSLER) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਆਈਕਿਊ ਵੰਡ
|
IQ |
DISTRIBUTION |
|
130 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਹੁਤ |
ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ ਭਾਵ
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੁੱਧੀ |
|
120-129 |
ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ |
|
110-119 |
ਉੱਚ ਜਨਰਲ ਬੁੱਧੀ |
|
90-109 |
ਆਮ ਬੁੱਧੀ |
|
80-89 |
ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ |
|
70-79 |
ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੁੱਧੀ |
|
69 ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ |
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਮਾਗ ਵਾਲਾ |
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਮਾਰਲਿਨ (MARILYN) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਆਈਕਿਊ ਵੰਡ
|
IQ |
DISTRIBUTION |
|
140 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਹੁਤ |
ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ ਭਾਵ
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੁੱਧੀ |
|
120-139 |
ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ |
|
110-119 |
ਉੱਚ ਜਨਰਲ ਬੁੱਧੀ |
|
90-109 |
ਆਮ ਬੁੱਧੀ |
|
80-89 |
ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ |
|
70-79 |
ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੁੱਧੀ |
|
69 ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ |
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਮਾਗ ਵਾਲਾ |
ਸਮੂਹਿਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ
1. ਆਰਮੀ ਬੀਟਾ ਟੈੱਸਟ : ਇਸ ਟੈੱਸਟ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਯੁੱਧ ਦੇ
ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਸੈਨਾ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਉੱਚਿਤ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ
ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਟੈੱਸਟ ਅਨਪੜ੍ਹ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜੋ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
2. ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਅਸ਼ਾਬਦਿਕ ਟੈੱਸਟ : ਇਹ ਟੈੱਸਟ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ 13 ਸਾਲ
ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ, ਅਸਮਾਨਤਾ, ਅਧੂਰੇ ਚਿੱਤਰ ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ, ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਾਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣਨਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਸਮੂਹਿਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ
1. ਆਰਮੀ ਅਲਫ਼ਾ ਟੈੱਸਟ : ਇਸ ਟੈੱਸਟ ਦਾ ਆਰੰਭ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ
ਯੁੱਧ (1914-18) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਭਾਵ ਸਿੱਖਿਅਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੇ ਕੀਤਾ
ਗਿਆ। ਇਸ ਟੈੱਸਟ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੇਕ 20,00,000 ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਗਈ।
2. ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨ ਵਰਗੀਕਰਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ: ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਯੁੱਧ
ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ
ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ -
1. ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆ
2. ਗਣਿਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆ
3. ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆ।
ਬੌਧਿਕ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ (MENTAL GROWTH AND DEVELOPMENT)
·
ਮਾਨਸਿਕ ਵਾਧਾ ਅਤੇ
ਵਿਕਾਸ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ
ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਸਮੇਂ, ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਬੌਧਿਕ
ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੌਧਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ
ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਬਚਪਨ ਤੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਬਾਲਗਤਾ ਤੱਕ ਹੌਲੀ ਹੋ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
· ਥਰਸਟਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕਾਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ
ਸੱਤ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਇੱਕ ਆਮ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।
· ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨੁਭਵੀ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਵਿਕਾਸ
ਦੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
·
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ,
ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਯੋਗਤਾ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ
ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੱਕਤਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਤਰਕ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ। ਬੱਚਿਆਂ
ਦੀ ਮੌਖਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਮਝ ਇਸ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
·
ਵੇਸਲਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ
ਕਿ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ
ਹੈ ਕਿ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਆਈਕਿਊ ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ :
1 ਵਿਦਿਅਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ
·
ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ,
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ
ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ
ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ
ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।
·
ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ,
ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਦੋਵੇਂ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਲੋੜ
ਹੈ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕੋਰਸ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
·
ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਹਾਰਕ
ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟ ਹਰੇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸਹੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਦੇ
ਹਨ।
2 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਰਗੀਕਰਨ
·
ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ
ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ,
ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਇੱਕੋ ਕਲਾਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
·
ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ
ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬੁੱਧੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ
ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
·
ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤੀ
ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਔਸਤ, ਔਸਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਔਸਤ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਇੱਕੋ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ: ਕੀ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਦਿਅਕ ਵਿਕਾਸ
ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ? ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ,
ਅਧਿਆਪਕ ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਔਸਤ, ਔਸਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ
ਹਨ।
·
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਉੱਚ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਕੇ, ਢੁਕਵੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਿਲੇਬਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਣ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਣ।
·
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ
ਬੁੱਧੀ ਜਾਂਚ ਰਾਹੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3 ਲਿੰਗ ਅੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗੀ
·
ਖੋਜ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ
ਕਿ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਬੁੱਧੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕ੍ਰਮ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
·
ਸਪੀਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਖੁਫੀਆ ਟੈਸਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਖੁਫੀਆ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4 ਸਵੈ ਦਾ ਗਿਆਨ
·
ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਉਦੇਸ਼
ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਜਾਂਚ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ
ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ, ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ
ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
·
ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟ ਬੱਚੇ ਦੇ
ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਖੰਡਿਤ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਅਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
5 ਸਿੱਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗੀ
·
ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਬੁੱਧੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਮਰਪਣ, ਅਭਿਆਸ, ਗਲਤੀਆਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਤਬਾਦਲੇ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
·
ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟਾਂ ਨੇ ਇਹ
ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਗਿਆਨ
ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
6 ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ
·
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਕਾਰੋਬਾਰ
ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕੱਢਿਆ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਈ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਧਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਢੁਕਵੇਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਧਰ ਵਾਲੇ
ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
·
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗਲਤ
ਕਰੀਅਰ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਕਾਸ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੁੱਧੀ ਜਾਂਚ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
7 ਖੋਜ
·
ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ
ਖੋਜ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਲਾਸਰੂਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ
ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲੱਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖੋਜ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
·
ਹਰੇਕ ਖੋਜ ਲਈ ਬੁੱਧੀ
ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
8 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗੀ
ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਕੂਲ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁੱਧੀ
ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ:
1. ਪ੍ਰਵੇਸ਼: ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਤੋਂ
ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਦੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
2. ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ: ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਪਛੜੇ
ਵਰਗ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਹੀ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ, ਗਰੀਬ ਕਿਤਾਬ ਸਹਾਇਤਾ
ਯੋਜਨਾ, ਅਤੇ ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਯੋਜਨਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ
ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਿੱਖਿਆ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਬੁੱਧੀ ਭਾਗ (IQ) 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ।
3. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਤਾਵਾਂ: ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ
ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ, ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋ ਰਹੀ
ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।