TOPIC – 16 Addressing the Needs of Children with Learning Difficulties ; 'Impairment' Etc.
(ਸਿੱਖਣ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ
ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ, ‘ਅੰਗਹੀਣਤਾ' ਆਦਿ)
ਸਿੱਖਣ ਅਸਮਰੱਥਾ - ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ
ਖਾਸ ਸਿੱਖਣ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ—ਲਿਖਣਾ, ਪੜਨਾ, ਅਰਥ ਮੈਟਿਕ ਅਤੇ ਸਪੈਲਿੰਗ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਦਿ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ
ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ 'b' ਨੂੰ 'd', 'was' ਨੂੰ 'saw', ‘21' ਨੂੰ ‘12' ਆਦਿ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ
ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਆਦਿ ਸਮੱਸਿਆ। ਅਜਿਹੇ
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਅਸਮਰੱਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਬਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਪੱਛੜਿਆ ਬੱਚਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੱਬਧੀ 85 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਤਰ ਤੋਂ ਵੀ
ਘੱਟ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪੱਧਰ ਦੇ ਲਈ ਸਾਧਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਭਿਭਾਵਕ (ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ) ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ
ਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ । ਇਸ ਲਈ ਮੰਦ
ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹ ਅਨਿਆਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ
ਸੰਵੇਗਾਤਮਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਯੋਜਨ ਕਠਿਨ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।
ਪਛਾਣ-
1. ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਹਨ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ
ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2. ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ ਕਰਦੇ
ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ 'pat' ਨੂੰ 'tap' ਲਿਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਆਦਿ।
3. ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੰਮ ਲੇਟ ਕਰਦੇ
ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖਣ ਅਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ
ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚੇ (Diabled Children)
ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚੇ (Diabled Children)
ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ,
ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕਮੀਆਂ ਜਾਂ ਨੁਕਸ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ
ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ -
ਕ੍ਰੋ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ
ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ
ਹੈ।"
ਏ. ਐਡਲਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਹੀਣਤਾ ਦੀ
ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,
ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਦੀ ਭਰਪਾਈ ਵੱਕਾਰ, ਉੱਤਮਤਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕਰਨ ਦੀ
ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਉਸਨੂੰ ਉਹ
ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"
ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਲਾਂਗ
ਬੱਚੇ
· ਵਿਦਿਅਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚੇ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਜਾਂ
ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਇੰਨੀਆਂ ਅਸਧਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ
ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਨੇਤਰਹੀਣ, ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਗੁੰਗੇ ਜਾਂ ਹਕਲਾਣੇ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ।
·
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਵਿਕਲਾਂਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ
ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ 6 ਤੋਂ 18
ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਵਿਕਲਾਂਗਤਾ
ਹੈ।
·
ਸਰੀਰਕ ਅਪੰਗਤਾਵਾਂ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਪੰਗਤਾਵਾਂ
ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਅਪੰਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ
ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਲਾਂਗ/ ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ
ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੰਗ ਸੰਚਾਲਨ ਚ ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
·
ਅੰਗ
ਸੰਚਾਲਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਗਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋੜ ਸ਼ਾਮਲ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਗਾਂ ਜਾਂ
ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਗਾੜਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ
ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਰੀਰਕ
ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
·
ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨੁਕਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਰਦਨ, ਹੱਥਾਂ, ਉਂਗਲਾਂ, ਕਮਰ, ਲੱਤਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਰੀਰਕ
ਵਿਕਾਰ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਠਣ,
ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ, ਤੁਰਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
·
ਅਜਿਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਿਕਾਰ ਕਾਰਨ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ
ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
·
ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ
ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਿਆਰੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ
ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ
ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
·
ਨਜ਼ਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹਲਕੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰਗੜਦੇ ਹਨ।
·
ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਕਾਲੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ
ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
·
ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
·
ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਪਰਸ਼ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ
ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
▲ ਨੈਸ਼ਨਲ
ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਦ ਵਿਜ਼ੂਅਲੀ ਹੈਂਡੀਕੈਪਡ ਦੇਹਰਾਦੂਨ (ਉੱਤਰਾਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸੁਣਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਸੁਣਨਾ ਅਕਾਦਮਿਕ
ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
·
ਸੁਣਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ
ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ
ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
· ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਢੁਕਵੇਂ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ
ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
· ਸੁਣਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ
ਆਸਾਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ
ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
· ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ;
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਅਜਿਹੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਵਾਲੇ
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ
ਕਾਰਨ ਹਨ:
· ਕੰਨ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸ
· ਕੰਨ ਦਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੱਗਣਾ
· ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਦੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ।
· ਕੰਨਾਂ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੁਰਕਣਾ
· ਬਿਹਤਰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਸਿਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ
ਘੁਮਾਉਣਾ
· ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਸਵਾਲ ਅਕਸਰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਲਈ
ਕਹਿਣਾ
· ਡਿਕਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਨਾ
· ਸੁਣਦੇ ਸਮੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ
ਦੇਖਣਾ
ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਸੰਬੰਧੀ
ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ।
· ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
· ਅਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ.
· ਬੋਲਣ ਵੇਲੇ ਹੜਕੰਪ ਮਚਾਉਣਾ।
· ਆਵਾਜ਼ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋਟੀ ਜਾਂ ਪਤਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
· ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ।
· ਬੋਲਣ ਸਮੇਂ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ
ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਲਾਂਗ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੱਟ IQ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚਿਆਂ
ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ:
· ਘੱਟ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ। ਭੁੱਲਣਾ: ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ
ਸਭ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ।
· ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗਰਤਾ (CONCENTRATION) ਦੀ ਘਾਟ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ।
· ਭੌਤਿਕ, ਮੂਰਤ ਸਮੱਗਰੀ (ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ) ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਭਰਤਾ।
· ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ (EXPRESSION) ਦੀ ਘਾਟ.
· ਤੁਰੰਤ ਨਤੀਜਿਆਂ/ਇਨਾਮਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਨਾ।
· ਅਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ
ਘਾਟ।
· ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਸੰਚਾਰ।
· ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ
ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਦੀ ਘਾਟ.
· ਆਪਣੀਆਂ
ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਣਾ, ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣਾ, ਨਹਾਉਣਾ ਆਦਿ
ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸਹੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ।
ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ
ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ
ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ
ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ
ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਿਦਾਨ
ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ
ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ
ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
· ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਮਰਥ
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਚੇ ਹੀਣ ਭਾਵਨਾ
ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ,
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ
ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
· ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ
ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਯੋਜਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ
ਹੱਲ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
· ਜੇਕਰ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ
ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਲਾਂਗ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦਾਖਲੇ
ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
· ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ
ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ
ਢੁਕਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਸ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ
ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾ ਆਵੇ।
· ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸ
ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ ਹੀਣ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ
ਵਾਲਾ ਰਵੱਈਆ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
· ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ
ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਵਿਕਲਾਂਗ
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਢਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਬੋਝ ਬਣੇ
ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਸਕਣ।
ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ
ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਪੜ੍ਹਨ, ਲਿਖਣ, ਮੌਖਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਪੈਲਿੰਗ, ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ
ਅਤੇ ਤਰਕ ਕਰਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਿਕਲਾਂਗ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਿਕਲਾਂਗਤਾ ਨੂੰ
ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਅਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ
ਕਿਸਮਾਂ
ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਅਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ
ਹਨ:
1. ਮੌਖਿਕ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਯੋਗਤਾਵਾਂ
2. ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥਾ ਅਲੈਕਸੀਆ, ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ
3. ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥਾ: ਐਗ੍ਰਾਫੀਆ, ਅਪ੍ਰੈਕਸੀਆ, ਡਿਸਗ੍ਰਾਫੀਆ, ਓਸਿਮਬੋਲੀਆ, ਡਿਸਪ੍ਰੈਕਸੀਆ
4. ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੈਲਿੰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਸਪੈਲਿੰਗ ਗਲਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਲੜਕੀ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਲੱਕੜੀ' ਅਤੇ 'ਸਰਲ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਸਲਾਰ' ਲਿਖਣਾ।
5. ਗਣਿਤਿਕ ਅਪੰਗਤਾ: ਡਿਸਕਲਕੂਲੀਆ
ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਅਸਮਰਥਤਾਵਾਂ
1. ਅਫੇਸੀਆ(APHASIA) ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ
ਸੰਚਾਰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ
ਨੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਡਿਸਫੇਸੀਆ ਦਿਮਾਗੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
2. ਅਲੈਕਸੀਆ(ALEXIA) ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਅਲੈਕਸੀਆ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ, ਟੈਕਸਟ ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ, ਜਾਂ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਅਫੇਸੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਐਕਵਾਇਰਡ
ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਲੈਕਸੀਆ ਲਈ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਫੇਸੀਆ ਅਤੇ
ਡਿਸਗ੍ਰਾਫੀਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
3. ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ(DYSLEXIA) ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ
ਵਿਕਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ
ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ,
ਜਿਵੇਂ ਕਿ b ਅਤੇ d। ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ 'saw' ਅਤੇ 'was', 'nuclear' ਅਤੇ 'unspect' ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
4. ਅਪ੍ਰੈਕਸੀਆ(APRAXIA) ਅਪ੍ਰੈਕਸੀਆ ਇੱਕ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਕ
ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਧੀਆ ਮੋਟਰ ਹੁਨਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਿਖਣਾ, ਤੁਰਨਾ, ਸੈਰ ਕਰਨਾ, ਬੋਲਣਾ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ਼ (ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ
ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ) ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਿਸਪ੍ਰੈਕਸੀਆ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ
ਅਪ੍ਰੈਕਸੀਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਧੀਆ ਮੋਟਰ ਹੁਨਰਾਂ
ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ
ਸੰਤੁਲਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਿਸਪ੍ਰੈਕਸੀਆ ਇੱਕ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਵਿਕਾਰ
ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਵੇਦੀ
ਏਕੀਕਰਨ ਵਿਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5. ਡਿਸਗ੍ਰਾਫੀਆ(DISGRAPHIA) ਡਿਸਗ੍ਰਾਫੀਆ ਇੱਕ ਲਿਖਣ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ
ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਸਹੀ ਢੰਗ
ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਥਾਂ, ਹਥੇਲੀਆਂ ਜਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ
ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ
ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
6. ਡਿਸਕੈੱਲਕੁਲੀਆ (DISCALCULIA) ਇੱਕ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਅਯੋਗਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ
ਗਣਿਤ (ਅੰਕਗਣਿਤ) ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਨੰਬੈਕਸੀਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਿਸਕੈੱਲਕੁਲੀਆ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਡਿਸਕੈੱਲਕੁਲੀਆ, ਲੈਕਸੀਕਲ ਡਿਸਕੈੱਲਕੁਲੀਆ, ਵਰਬਲ ਡਿਸਕੈੱਲਕੁਲੀਆ, ਪ੍ਰੈਕਟੋਗਨੋਸਟਿਕ ਡਿਸਕੈੱਲਕੁਲੀਆ, ਅਤੇ ਆਡੀਓਗਨੋਸਟਿਕ ਡਿਸਕੈੱਲਕੁਲੀਆ।
7. ਡਿਸਥਾਈਮੀਆ(DYSTHYMIA) ਡਿਸਥਾਈਮੀਆ ਗੰਭੀਰ ਤਣਾਅ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ
ਵਿਕਾਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਿਸਥਾਈਮੀਆ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਮੂਡ
ਲਗਾਤਾਰ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
8. ਡਿਸਮੋਰਫੀਆ(DYSMORPHIA) ਡਿਸਮੋਰਫੀਆ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ
ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਭਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਗ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਜਾਂ ਅਪੂਰਣ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਲ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
· ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਮੌਖਿਕ ਜਵਾਬ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਖਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ
ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
· ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਪੈਲਿੰਗ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ
ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੇ ਜਾਂ ਕਈ ਅੱਖਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੰਬਰ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 12 ਨੂੰ 21 ਲਿਖਣਾ, 89 ਨੂੰ 98 ਲਿਖਣਾ, ਆਦਿ।
· ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ,
ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ
ਹਨ।
· ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਦਾਸ ਰਹਿਣਾ, ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਣਾ। ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਅਤੇ ਕੋਈ
ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋਣ
ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ।
· ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਇੰਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ
ਵੀ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
· ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਅਤੇ
ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨਾ।
· ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਾ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ,
ਘੱਟ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ
ਪਾਠ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਜਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ
ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਦਿ।
ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ
ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ
ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਵਹਾਰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ
ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ
ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਿਆਂ
ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
1. ਪੂਰੀ
ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਅੰਨ੍ਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ
· ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਨੂੰ ਐਨਕਾਂ (ਲੈਂਸਾਂ
ਵਾਲੀਆਂ ਐਨਕਾਂ) ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਨਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ
ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਨਾਲ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ
ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼
ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
· ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ
ਅਰਥ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰੇਲ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ
ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
2. ਪੂਰੀ
ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ਼ੇ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ
· ਬੋਲ਼ੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ
ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼
ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
· ਹਲਕੇ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ
ਵੱਖਰੇ ਸਕੂਲ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਦੇਖ ਕੇ
ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ
ਸਕਦੀ ਹੈ।
3. ਉਨ੍ਹਾਂ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜੋ ਹਕਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨੁਕਸਦਾਰ ਬੋਲੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ
· ਬੋਲਣ ਦੇ ਨੁਕਸ ਵਿੱਚ ਹਕਲਾਉਣਾ, ਹਕਲਾਉਣਾ, ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਬੋਲਣਾ, ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅਸਪਸ਼ਟ ਬੋਲਣਾ ਵੀ
ਇੱਕ ਬੋਲਣ ਦਾ ਨੁਕਸ ਹੈ। ਇਹ ਨੁਕਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀਣਤਾ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੀਆਂ
ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
· ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ
ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
· ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ
ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਕੇ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ
ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਰਜਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
· ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ
ਨਿਦਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।
· ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ
ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਹੁਨਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ
ਸਕਦਾ ਹੈ।
4. ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ
ਇੱਕ ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਾ
ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ
ਸਕਦਾ। ਅਪਾਹਜਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਕਾਰ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਜਾਂ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
· ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ
ਨੂੰ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਅਪਾਹਜਤਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਢੁਕਵੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
· ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬੋਝ ਨਾ ਬਣਨ। ਅਪਾਹਜ
ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਨਕਲੀ ਅੰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
· ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ
ਦਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਮਾਯੋਜਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਣਗੌਲਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰਨ।
· ਅਧਿਆਪਕਾਂ,
ਸਮਾਜ ਅਤੇ
ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹੀਣ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ
ਨਿਭਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।