TOPIC – 20
Child as a Problem Solver & a 'Scientific
Investigator'
(ਬੱਚਾ
ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਖੋਜੀ)
ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਦਾ ਅਰਥ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
·
ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨਾ
ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਅਸੀਂ ਸਧਾਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ
ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ
ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਸਰੋਤ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਕਲਪਕ ਹੱਲ ਲੱਭਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
·
ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ
ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ
ਅਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਹੀ ਅਤੇ
ਢੁਕਵੇਂ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸਾਰੇ
ਸਰੋਤਾਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ (ਮਨ) ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ (ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ
ਮਦਦ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ
ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਖ਼ਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵੱਲ
ਸੇਧਿਤ ਸੋਚ ਹੈ।
·
ਸਟੈਨਲੀ ਗ੍ਰੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, "ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਉਹ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕਿਕ ਸੋਚ ਸ਼ਾਮਲ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ।"
· ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਪੱਧਰ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ
ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਹੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
·
ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਸੋਚ ਦੇ
ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ, ਇੱਕ ਟੀਚਾ, ਅਤੇ ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ। ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ
ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤੇ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਮੱਧ-ਅੰਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮ।
·
ਇੱਕ ਐਲਗੋਰਿਦਮ(Algorithm Method) ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ
ਗਣਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਮੱਧ-ਅੰਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ(Algorithm Method) ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ
ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
·
ਹਿਉਰਿਸਟਿਕਸ,
ਜਾਂ ਖੋਜੀ ਪਹੁੰਚਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਭਾਵੀ ਨਿਯਮ ਜਾਂ
ਵਿਚਾਰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਦਾ ਨਿਯਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਉਪ-ਟੀਚੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਵਿਧੀ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ
ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸਰਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹੱਲ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਬੱਚਾ
ਸਕੂਲੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ
ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲੱਭਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ
ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ
ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ
ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਸਕਣ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਰਕਪੂਰਨ ਤਰਕ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਂ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ
ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗੁਣ ਵਿਕਸਤ
ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ:
·
ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਪਛਾਣ
ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ
ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾ ਕੇ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ।
·
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ
ਤਰਕ ਨੂੰ ਵਿਹਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ
ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ
ਭਾਸ਼ਾਈ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜੀ ਵਜੋਂ ਬੱਚਾ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦੁਆਰਾ, ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹਰ
ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੱਲ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ
ਆਪਣੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਢਾਂਚਾਗਤ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ,
ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇੱਕ 'ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ' ਅਤੇ ਇੱਕ 'ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚਕਰਤਾ'
ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਲਈ
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗੁਣ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
· ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਰੱਖਣ
ਲਈ(TO
INSERT SMALL PROBLEMS IN FRONT OF CHILDREN), ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਾਣ ਸਕਣ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਕੀ ਹੈ।
·
ਇਸ ਦੇ ਲਈ, ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ
ਰੱਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
·
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਵੀ
ਹੱਲ ਦੇ ਗਠਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ(TO MOTIVATE CHILDREN FOR THE FORMATION OF THE
POSSIBLE SOLUTION), ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ
ਸਮੱਸਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੱਲ ਸੁਝਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ
ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਖੁਦ
ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਸਕਣ।
·
ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ
ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਭਾਵੀ ਹੱਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ(TO TEST THE POSSIBLE SOLUTION FORMULATED BY THE
CHILDREN): ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚਕਰਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿਕਸਤ
ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ
ਦੁਆਰਾ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹੱਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇ ਕਿ ਕੀ ਬੱਚਾ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ
ਹੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ
ਸਕਿਨਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੱਤ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ:
1. ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ (TO UNDERSTAND THE
PROBLEM): ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਦੇ ਹੱਲ ਬਾਰੇ
ਸੋਚਦਾ ਹੈ।
2. ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ(INFORMATION
COLLECTING): ਬੱਚਾ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ
ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ
ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
3. ਸੰਭਾਵੀ ਹੱਲਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ(EVALUTION OF POSSIBLE
SOLUTIONS): ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਾ ਸਾਰੇ ਹੱਲਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ
ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।
4. ਸੰਭਾਵੀ ਹੱਲਾਂ ਦਾ ਸੂਤਰੀਕਰਨ(FORMULATION OF
POSSIBLE SOLUTIONS): ਪਿਛਲੇ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਬੱਚਾ ਸਾਰੇ ਹੱਲ ਤਿਆਰ
ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
5. ਹੱਲਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ(IMPLEMENTATION OF
SOLUTIONS): ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਪਿਛਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ
ਹੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ
ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
6. ਸੰਭਾਵੀ ਹੱਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ(EXAMINE OF SOLVINGS ): ਬੱਚਾ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਹਰੇਕ
ਢੰਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
7. ਸਿੱਟਿਆਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ(DECISION OF
CONCLUSIONS): ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਾ ਸਿੱਟਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅੰਤਿਮ ਸਿੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਹੱਲ ਉਸ ਲਈ ਸਭ
ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਤਾਵਾਂ
ਵਜੋਂ ਕਿਉਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
·
ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਬੋਧਾਤਮਕ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ
ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ।
·
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਗਿਆਨਕ
ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
·
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ
ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮ
ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
·
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ
ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ,
ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ
ਵਾਲੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
· ਬੱਚੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ
ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਹੁਨਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।