ਤਾਰੇ / STARS
§
ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਇੱਕ ਅਗਨੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸਵਰਗੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਤਾਪ ਊਰਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੂਰਜ ਸਾਡੇ ਗ੍ਰਹਿ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ
ਲਈ ਹਲਕੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ 8.3 ਮਿੰਟ (500 ਸਕਿੰਟ) ਲੱਗਦੇ
ਹਨ। ਪ੍ਰੌਕਸੀਮਾ ਸੈਂਟੋਰੀ /PROXIMA CENTAURI ਸਾਡੇ ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ
ਪਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ 4.3 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ।
§ ਤਾਰੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ (70%), ਹੀਲੀਅਮ (28%), ਕਾਰਬਨ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ
ਨਿਓਨ (1.5%)
ਅਤੇ ਲੋਹ ਤੱਤ (0.5%) ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
§ ਤਾਰੇ ਇੱਕਲੇ ਤਾਰੇ
ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ (ਸਿਰਫ਼ 25%)। ਉਹ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ
ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਈਨਰੀ ਸਟਾਰ /
BINARY STARS (ਲਗਭਗ 33%) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕਈ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਲਫ਼ਾ
ਸੈਂਟੋਰੀ / ALPHA SENTAURI ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ
ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
§ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਤਾਰੇ / VARIABLE STARS ਉਹ ਤਾਰੇ ਹਨ ਜੋ
ਚਮਕ ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੀਰੀਅਡਜ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਮਕ ਵਿਚ
ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਡੈਲਟਾ ਸੇਫੀ /DELTA
CEPHEI ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।
ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਾਲੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਫੀਡ ਵੇਰੀਏਬਲ / CEPHEID VARIABLES ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
§ ਪਲਸਰ / PULSARS ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਤਾਰੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮੇਂ
ਦੀਆਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋ-ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਯਮਤ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ, ਕਵਾਸਰ / QUASARS ਰੇਡੀਓ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨਾਂ
ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਵਾਸੀਸਟਲਰ / QUASISTELLER ਸਰੋਤ ਹਨ।
§ ਤਾਰੇ ਉਦੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ
ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਬਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਧੂੜ ਅਤੇ ਗੈਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮਾਣੂ
ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਗਰਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਊਰਜਾ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਿ ਉਦੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ
ਜਦੋਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਬਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਅਤੇ ਗੈਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
§ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤਾਰੇ
ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਲ ਦੈਂਤ/RED GIANTS, ਚਿੱਟੇ ਬੌਣੇ /
WHITE DWARFS, ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰੇ / NEUTRON STARS ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ / BLACK HOLES ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
ਤਾਰੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਪਦਾਰਥ(MATTER) ਹੈ।
§ ਉੱਚ ਪੁੰਜ(HIGH MASS) ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਘੱਟ ਪੁੰਜ ਵਾਲੇ
ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬਾਲਣ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੁਆਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ
ਸੜਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਰੇ ਦੇ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਬਲਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਬਾਲਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ
ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 9 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ
ਇਸਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਬਾਲਣ ਹੈ।
§ ਧਰੁਵੀ ਤਾਰਾ / POLAR STAR ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਾ ਹੈ
ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਾਸ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਧਰੁਵ /
CELESTIAL POLE ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਪੋਲਾਰਿਸ / POLARIS ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ /NORTH POLE ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ / POLE STAR ਹੈ।
§ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਜੋ ਸੂਰਜ
ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਸਿਰਫ 800 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ
ਈਂਧਨ ਸਪਲਾਈ ਦੁਆਰਾ ਸੜ ਜਾਵੇਗਾ। ਇੱਕ 10 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਵਾਲਾ ਤਾਰਾ, ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਜੋ ਸੂਰਜ
ਨਾਲੋਂ 10 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ
ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ,
ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਚਮਕਦਾਰ ਬਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ 20 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ
ਈਂਧਨ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਜੋ ਸੂਰਜ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਬਾਲਣ ਲਈ 20 ਬਿਲੀਅਨ ਸਾਲਾਂ
ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਲਦਾ ਹੈ।
§ ਸੂਰਜੀ ਮੰਡਲ ਤੋਂ
ਬਾਅਦ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ
ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤਾਰਾ ਪ੍ਰੌਕਸੀਮਾ ਸੈਂਚੁਰੀ / PROXIMA CENTAURI ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਦੂਰੀ ਧਰਤੀ
ਤੋਂ 4.28 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਹੈ।
§ Proxima Centauri-B ਨੂੰ Proxima-B ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਪ੍ਰੌਕਸੀਮਾ-ਬੀ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ
ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤਾਰੇ, ਪ੍ਰੌਕਸੀਮਾ ਸੈਂਚੁਰੀ / PROXIMA CENTAURI ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਜ/MASS ਧਰਤੀ ਨਾਲੋਂ 1.3 ਗੁਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰੌਕਸੀਮਾ ਸੈਂਚੁਰੀ / PROXIMA CENTAURI ਤੋਂ 7.5 ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ
ਦੂਰ ਹੈ।
§ ਸਾਇਰਸ ਜਾਂ
ਡੋਗਸਟਾਰ (CYRUS OR DOGSTAR) ਪ੍ਰੋਕਸੀਮਾ ਸੈਂਚੁਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ
ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤਾਰਾ ਹੈ,
ਜੋ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ 8.6 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ
ਦਾ ਪੁੰਜ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੰਜ ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ
ਤਾਰਾ ਹੈ।
ਰੰਗ, ਤਾਪਮਾਨ
ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ (COLOUR,TEMPERATURE AND AGE
OF STARS)
§ ਇੱਕ ਤਾਰੇ ਦਾ
ਤਾਪਮਾਨ ਇਸਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਲਾਲ-175°C-ਉਮਰ, ਧੂੜ ਵਾਲਾ ਲਾਲ-600°C, ਰੂਬੀ ਲਾਲ-700°C, ਚਮਕਦਾਰ ਲਾਲ-850°C, ਆਰਗੇਂਜ-900° C ਪਰਿਪੱਕ, ਪੀਲਾ-1000°C ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਚਿੱਟਾ-1150°C-ਯੰਗ ਸਟਾਰ।
§ ਤਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ
ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਮੁਫ਼ਤ ਗਰਮੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਉਮਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤਾਰਾ ਵਿਸਫੋਟ ਦੀ
ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
§ ਤਾਰੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋਣ
ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਰ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੀਲੀਅਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਕੋਰ ਸੁੰਗੜਦਾ ਹੈ
ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤਾਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਠੰਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ
ਹਨ।
§
ਇਹ ਇੱਕ ਲਾਲ ਜਾਇੰਟ ਜਾਂ ਇੱਕ ਲਾਲ ਸੁਪਰ ਜਾਇੰਟ (ਤਾਰੇ
ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੁੰਜ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਹੈ। ਇਹ ਆਖਰਕਾਰ ਢਹਿ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਵਿਸਫੋਟ
ਕਰੇਗਾ, ਫਿਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਲੈਕ
ਡਵਾਰਫ, ਨਿਊਟ੍ਰੋਨ ਸਟਾਰ
ਜਾਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।
ਬਲੈਕ ਹੋਲ /BLACK HOLE
§ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੀ
ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ
/ALBERT EINSTEIN ਨੇ 1916 ਵਿੱਚ ਸਾਪੇਖਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ
ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
§ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੌਨ
ਵ੍ਹੀਲਰ /JOHN WHEELER ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਲ 1967 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ
ਲੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
§ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ
ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੁੰਜ ਵਾਲੇ ਉਹ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲੈਕ
ਹੋਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।
§ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਲੈਕ ਹੋਲ
ਉਦੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਨਿਊਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪੁੰਜ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਂ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਘਣਤਾ
ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦਾ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਪਦਾਰਥ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਵੇਵਜ਼ /GRAVITATIONAL WAVES
§ ਜਦੋਂ ਦੋ ਬਲੈਕ ਹੋਲ
ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਭੇਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨੀ ਪੁਲਾੜ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਵੇਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਵੇਵ
ਅਦਿੱਖ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਗਤੀ (186000 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ) 'ਤੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
§ ਗੁਰੂਤਾ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ
ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਧਾ ਨਿਰੀਖਣ 14 ਸਤੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਲੇਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਰੋ-ਮੀਟਰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ-ਵੇਵ
ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ / LASER INTERFERO-METER
GRAVITATIONAL-WAVE OBSERVATORY (LIGO) ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
ਸੀ।
ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸੀਮਾ / THE CHANDRASEKHAR LIMIT
§ ਇਹ
ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ-ਡਿਜਨਰੇਟ ਪਦਾਰਥ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿੱਟੇ ਬੌਣੇ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਪੁੰਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਉਪਰਲੀ
ਸੀਮਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਬੌਣੇ ਲਈ 1.44 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਦੇ ਅਧਿਕਤਮ ਪੁੰਜ ਦੀ ਗਣਨਾ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ
ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ / SUBRAMANYAN CHANDRASEKHAR ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ
ਸੀ।
§ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ
ਕਿ 1.44 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਤੋਂ
ਉੱਪਰ ਦੇ ਪੁੰਜ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਡੀਜਨਰੇਸੀ ਅਤੇ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ
ਸੰਤੁਲਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤਾਰਾ ਟੁੱਟਣਾ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ।
§
ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਦੇ 1.4 ਗੁਣਾ ਦੀ ਇਸ ਸੀਮਾ ਨੂੰ
ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸੀਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ / LIFE CYCLE OF STARS
·
ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਲੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅਰਬਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ। ਤਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੱਠੀ ਵਰਗੇ ਹਨ।
·
ਤਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ
ਫਿਊਜ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਹੀਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਣੂ
ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਰੇ ਧੂੜ ਅਤੇ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ
ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੇਬੂਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਇੱਕ ਨੇਬੂਲਾ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਗੈਸ (ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ) ਅਤੇ ਧੂੜ
ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਦਲ ਹੈ। ਧੂੜ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਬਲਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੋਟੋਸਟਾਰ
ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਤਾਰੇ ਮੁੱਖ ਲੜੀ ਦੇ ਤਾਰੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਹੋਰ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ
ਹਨ।
·
ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਸੁਪਰਨੋਵਾ
(ਇੱਕ ਤਾਰੇ ਦਾ ਵਿਸਫੋਟ) ਤੋਂ ਝਟਕੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੀਬੂਲਾ ਦੇ ਸੁੰਗੜਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੈਸ
ਕਲਾਉਡ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਇੱਕ ਸੰਘਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਟੋ
ਸਟਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 100
·
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੋ ਸਟਾਰ ਸੰਘਣਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਖਰਕਾਰ, ਇਹ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ
ਪੁੰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਫਿਊਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ
ਪੜਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਸਥਿਰ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ
ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ.
·
ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ
ਹੈ। ਵੱਡੇ ਤਾਰੇ ਆਪਣੇ ਬਾਲਣ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾੜਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬਾਲਣ
ਖਤਮ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਲਾਲ ਦੈਂਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਫੈਲਣਗੇ।
·
ਇਹ ਪੜਾਅ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤਾਰਾ ਆਪਣਾ
ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਬਾਲਣ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ, ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਦਬਾਅ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂਤਾ ਦੇ ਬਲ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਆਪਣੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ
ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੀਲੀਅਮ ਨੂੰ ਕਾਰਬਨ ਵਿੱਚ ਫਿਊਜ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ
ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
·
ਜੇਕਰ ਤਾਰੇ ਦਾ ਪੁੰਜ ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਤੋਂ ਕੁਝ ਗੁਣਾ
ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਊਜ਼ਨ
ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਊਰਜਾ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਰੁਕ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਕੋਰ ਆਪਣੇ
ਭਾਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਇਸ ਦੀ ਘਣਤਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ
ਚਿੱਟਾ ਬੌਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਠੰਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਚੇਗੀ ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਹਨ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਲੈਕ ਡਵਾਰਫ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
·
ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਬੌਣਾ ਇੱਕ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤਾਰਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ
ਇਹ ਫਿਊਜ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇਸ
ਦੁਆਰਾ ਸਟੋਰ ਕੀਤੀ ਤਾਪ ਨੂੰ ਰੇਡੀਏਟ ਕਰਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਾਰੇ (ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦਾ ਲਗਭਗ
3 ਗੁਣਾ) ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ
ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ।
·
ਆਪਣੇ ਬਾਲਣ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲਾਲ ਸੁਪਰਜਾਇੰਟ
ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਰੇ ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ
ਅਧਾਰ ਤੇ, ਨਿਊਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ
ਜਾਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਾਰਾਮੰਡਲ / CONSTELLATION
·
ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸ਼ਕਲ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
·
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲ ਸੰਘ / INTERNATIONAL ASTRONOMICAL UNION (IAU) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹਨ।
ਉਰਸਾ ਮਾਜਰ, ਓਰੀਅਨ, ਹੰਟਰ, ਉਰਸਾ ਮਾਈਨਰ, ਛੋਟਾ ਰਿੱਛ (URSA MAJAR,ORIAN,HUNTER,URSA MINOR, THE LITTLE BEAR ) ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ
ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹਨ। ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤਾਰਿਆਂ, ਉਲਕਾ ਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਮ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ
ਹੈ।
·
ਤਾਰਾਵਾਦ ਵੀ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਟਰਨ ਹੈ ਜੋ ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਉਲਟ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ
ਅਲਾਈਨਮੈਂਟ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਥੇ 27 ਤਾਰੇ /ASTERISMS ਹਨ।