WWW.PUNJABSTUDY.IN

WWW.PUNJABSTUDY.IN ਵੈਬਸਾਇਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ ।ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਵਿਚਾਰ ਸਾਨੂੰ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਡਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੇ । ਤੁਹਾਡੀ ਮੇਹਨਤ ਅਤੇ ਲਗਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੱਲ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ .Thought of the day ---Even the genius asks questions. END IS NOT THE END IN FACT E.N.D. MEANS "EFFORTS NEVER DIE." -DR. A.P.J. ABDUL KALAM . SLOW SUCCESS BUILDS CHARACTER,FAST SUCCESS BUILDS EGO. -SIR RATAN TATA . WHEN YOUR PARENTS ARE NOT RICH BUT STILL AFFORDS TO GIVE YOU A BEAUTIFUL LIFE, APPRECIATE THEIR SACRIFICES. - SWAMI VIVEKANANDA HOME IS DARK WITHOUT MOM, LIFE IS DARK WITHOUT DAD. - DR. A.P.J. ABDUL KALAM. NEVER FORGET YOUR ROOTS, AND ALWAYS BE PROUD OF WHERE YOU COME FROM. - SIR RATAN TATA. FROM BIRTH TO DEATH, THERE MAY BE A MILLION RELATIONSHIPS BUT YOU WILL NEVER FIND A CARING FATHER AND A LOVING MOTHER AGAIN. EVERYTHING IS BEAUTIFUL DEPENDING ON THE SITUATION .A BELL SOUNDS IRRITATING AT 9AM BUT THE SAME BELL SOUNDS MELODIOUS AT 4PM. - DR. A.P.J. ABDUL KALAM. IF YOU WANT TO WALK FAST, WALK ALONE. BUT IF YOU WANT TO WALK FAR,WALK TOGETHER. -SIR RATAN TATA . THE BIGGEST MISTAKE ONE CAN MAKE IS LOSING YOURSELF IN THE PROCESS OF VALUING SOMEONE TOO MUCH AND FORGETTING THAT YOU ARE SPECIAL TOO. -SWAMI VIVEKANANDA. BEHAVIOUR IS ALWAYS GREATER THAN KNOWLEDGE. BECAUSE IN LIFE THERE ARE MANY SITUATIONS WHERE KNOWLEDGE FAILS BUT BEHAVIOUR CAN STILL HANDLE. -DR.A.P.J.ABDUL KALAM. DON'T BE SERIOUS ,ENJOY LIFE AS IT COMES. - SIR RATAN TATA. EVERYTHING IS EASY WHEN YOU ARE BUSY.BUT NOTHING IS EASY WHEN YOU ARE LAZY. -SWAMI VIVEKANANDA .

Saturday, 28 February 2026

Language-1 (Punjabi) Topic: Learning and Acquisition (ਸਿੱਖਣਾ ਅਤੇ ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ) &MCQ

PSTET Exam – Language-1 (Punjabi)

Topic: Learning and Acquisition (ਸਿੱਖਣਾ ਅਤੇ ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ)

PSTET Language-1 (Punjabi) ਵਿੱਚ ਇਹ ਟਾਪਿਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

1️⃣ Language Learning (ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣਾ)

Meaning:
ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ, ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਜਾਗਰੂਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣਾ।

🔹 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ:

ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ
ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ
ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
ਧੀਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ

🔹 ਉਦਾਹਰਣ:

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ, ਵਚਨ, ਕਾਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਿੱਖਣਾ
ਲੇਖ ਲਿਖਣਾ, ਵਿਆਕਰਣ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ

2️⃣ Language Acquisition (ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ)

Meaning:
ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਰਾਹੀਂ ਅਪਣਾਉਣਾ।

🔹 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ:

ਘਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਕਰਣ ਸਿੱਖਾਏ ਵੀ ਸੰਭਵ
ਬੋਲਚਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਅਚੇਤਨ (Unconscious) ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ

🔹 ਉਦਾਹਰਣ:

ਬੱਚਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ
ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਦੋਨੋਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣਾ

3️⃣ Learning vs Acquisition (ਅੰਤਰ)

ਆਧਾਰ	Learning (ਸਿੱਖਣਾ)	Acquisition (ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ)
ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ	ਜਾਗਰੂਕ	ਅਚੇਤਨ
ਮਾਹੌਲ	ਕਲਾਸਰੂਮ	ਕੁਦਰਤੀ
ਧਿਆਨ	ਨਿਯਮਾਂ ’ਤੇ	ਅਰਥ ’ਤੇ
ਗਤੀ	ਧੀਮੀ	ਤੇਜ਼
ਉਦਾਹਰਣ	ਵਿਆਕਰਣ ਅਭਿਆਸ	ਮਾਤਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣਾ

4️⃣ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਦਵਾਨ (Important Scholars)

🔹 Stephen Krashen

Acquisition–Learning Hypothesis ਦਿੱਤਾ
ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਕਿ Acquisition ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ

🔹 Noam Chomsky

LAD (Language Acquisition Device) ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ
ਬੱਚੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ

5️⃣ PSTET ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਿੰਦੂ

✔ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਮਾਹੌਲ ਦਿਓ
✔ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸੰਚਾਰ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ
✔ ਗਤੀਵਿਧੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ
✔ ਡਰ-ਰਹਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣ

6️⃣ Practice MCQ (PSTET Pattern)

1. ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣਾ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ?

A) ਅਚੇਤਨ
B) ਜਾਗਰੂਕ
C) ਕੁਦਰਤੀ
D) ਜਨਮਜਾਤ
✅ Ans: B

2. ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ ਕਿੱਥੇ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

A) ਕਲਾਸਰੂਮ
B) ਲੈਬੋਰਟਰੀ
C) ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਹੌਲ
D) ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹਾਲ
✅ Ans: C

3. Acquisition–Learning Hypothesis ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ?

A) Skinner
B) Piaget
C) Stephen Krashen
D) Bruner
✅ Ans: C

4. LAD ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ?

A) Skinner
B) Noam Chomsky
C) Krashen
D) Vygotsky
✅ Ans: B

5. ਮਾਤਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

A) Learning
B) Acquisition
C) Translation
D) Drill
✅ Ans: B

6. Learning ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ –

A) ਅਰਥ ’ਤੇ
B) ਸੰਚਾਰ ’ਤੇ
C) ਨਿਯਮਾਂ ’ਤੇ
D) ਖੇਡ ’ਤੇ
✅ Ans: C

7. Acquisition ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ –

A) Grammar
B) Translation
C) Meaning
D) Dictation
✅ Ans: C

8. ਕਲਾਸਰੂਮ ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?

A) Acquisition
B) Learning
C) Imitation
D) Conditioning
✅ Ans: B

9. ਬੱਚਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ?

A) Drill
B) Rule learning
C) Natural interaction
D) Translation
✅ Ans: C

10. Krashen ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜੇ ਕਿਹੜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ?

A) Learning
B) Acquisition
C) Testing
D) Memorization
✅ Ans: B

(11–50)

11. ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ –

A) ਅਚੇਤਨ
B) ਜਾਗਰੂਕ
C) ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ
D) ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ
✅ Ans: A

12. ਵਿਆਕਰਣ ਅਭਿਆਸ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ –

A) Acquisition
B) Learning
C) Play-way
D) Interaction
✅ Ans: B

13. ਸੰਚਾਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜੁੜੀ ਹੈ –

A) Learning
B) Acquisition
C) Drill
D) Translation
✅ Ans: B

14. “Input Hypothesis” ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ?

A) Piaget
B) Skinner
C) Stephen Krashen
D) Chomsky
✅ Ans: C

15. ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ –

A) Skinner
B) Chomsky
C) Krashen
D) Thorndike
✅ Ans: A

16. ਜਨਮਜਾਤ ਸਮਰੱਥਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ –

A) Skinner
B) Piaget
C) Noam Chomsky
D) Bruner
✅ Ans: C

17. ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ –

A) Drill ਨਾਲ
B) Translation ਨਾਲ
C) Acquisition ਨਾਲ
D) Test ਨਾਲ
✅ Ans: C

18. Learning ਦੀ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ –

A) ਤੇਜ਼
B) ਕੁਦਰਤੀ
C) ਧੀਮੀ
D) ਜਨਮਜਾਤ
✅ Ans: C

19. Acquisition ਦੀ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ –

A) ਧੀਮੀ
B) ਤੇਜ਼
C) ਰੁਕਾਵਟੀ
D) ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ
✅ Ans: B

20. “Monitor Hypothesis” ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ?

A) Piaget
B) Krashen
C) Skinner
D) Vygotsky
✅ Ans: B

21. ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ –

A) ਘਰ
B) ਸਕੂਲ
C) ਮੈਦਾਨ
D) ਬਾਜ਼ਾਰ
✅ Ans: B

22. Acquisition ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ –

A) ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
B) ਠੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
C) ਅਣਡਿੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
D) ਦੰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
✅ Ans: B

23. ਸੰਚਾਰਕ ਪਹੁੰਚ ਜੁੜੀ ਹੈ –

A) Learning
B) Acquisition
C) Drill
D) Grammar translation
✅ Ans: B

24. ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ –

A) ਕੇਵਲ ਨਿਯਮ
B) ਸੰਚਾਰ
C) ਰਟਨ
D) ਸਜ਼ਾ
✅ Ans: B

25. ਬੱਚੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ?

A) ਲਿਖਣਾ
B) ਪੜ੍ਹਨਾ
C) ਬੋਲਣਾ
D) ਵਿਆਕਰਣ
✅ Ans: C

26. Grammar-Translation method ਜੁੜੀ ਹੈ –

A) Acquisition
B) Learning
C) Play
D) Activity
✅ Ans: B

27. Natural method ਜੁੜੀ ਹੈ –

A) Acquisition
B) Learning
C) Drill
D) Test
✅ Ans: A

28. Anxiety-ਰਹਿਤ ਮਾਹੌਲ ਸਹਾਇਕ ਹੈ –

A) Acquisition
B) Punishment
C) Drill
D) Test
✅ Ans: A

29. Meaningful interaction ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ –

A) Learning
B) Acquisition
C) Memorization
D) Dictation
✅ Ans: B

30. ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ –

A) ਰਟਨ
B) ਸੰਚਾਰ
C) ਸਜ਼ਾ
D) ਕੇਵਲ ਟੈਸਟ
✅ Ans: B

31. Chomsky ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ –

A) ਖਾਲੀ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
B) ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
C) ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ
D) ਕੇਵਲ ਰਟਦੇ ਹਨ
✅ Ans: B

32. Skinner ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ –

A) Reinforcement
B) LAD
C) Input
D) Monitor
✅ Ans: A

33. Krashen ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ –

A) Learning ਨਾਲ
B) Acquisition ਨਾਲ
C) Test ਨਾਲ
D) Drill ਨਾਲ
✅ Ans: B

34. Language acquisition ਜੁੜੀ ਹੈ –

A) Conscious mind
B) Subconscious mind
C) Punishment
D) Rule memorization
✅ Ans: B

35. Learning ਜੁੜੀ ਹੈ –

A) Subconscious
B) Conscious
C) Natural
D) Automatic
✅ Ans: B

36. Acquisition ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਣ ਸਿੱਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ –

A) ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ
B) ਅਪਰੋਕਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ
C) ਰਟਨ ਨਾਲ
D) ਡਰ ਨਾਲ
✅ Ans: B

37. ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਗ੍ਰਹਿਣ ਲਈ ਲੋੜ ਹੈ –

A) Drill
B) Meaningful input
C) Punishment
D) Dictation
✅ Ans: B

38. Learning ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ –

A) Fluency
B) Accuracy
C) Interaction
D) Play
✅ Ans: B

39. Acquisition ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ –

A) Accuracy
B) Fluency
C) Punishment
D) Rule
✅ Ans: B

40. ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਹੌਲ –

A) ਡਰ ਵਾਲਾ
B) ਮੁਕਾਬਲਾ
C) ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਵਾਲਾ
D) ਸਜ਼ਾ ਵਾਲਾ
✅ Ans: C

41–50 (Rapid Practice)

Acquisition ਹੁੰਦੀ ਹੈ – ਕੁਦਰਤੀ ✅
Learning ਹੁੰਦੀ ਹੈ – ਜਾਗਰੂਕ ✅
ਮਾਤਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ – Acquisition ਨਾਲ ✅
Grammar drill ਜੁੜੀ ਹੈ – Learning ਨਾਲ ✅
Communication approach – Acquisition ਨਾਲ ✅
Monitor Hypothesis – Krashen ✅
LAD – Chomsky ✅
Reinforcement theory – Skinner ✅
Anxiety ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ – Acquisition ਵਧਦੀ ਹੈ ✅
PSTET ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਪਹੁੰਚ – ਸੰਚਾਰਕ ਪਹੁੰਚ ✅

PUNJAB STUDY